Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan?

• De uitvoering van de opgave ERL ligt op schema. Zie voor een nadere toelichting de tekst hieronder.

• De uitvoering van het verlengde Erfgoedprogramma ligt op schema. Voorbeelden van lopende onderdelen zijn:
  • Opdrachtverlening fase 2 van de Boerderijenvisie voor vier gemeenten uit het bevingsgebied voor de gemeenten Westerwolde en Westerkwartier;
  • Vaststellen actualisatie Erfgoedprogramma 2026-2028;
  • Aansluiting Erfgoedprogramma bij Herstelagenda;
  • Inzet regioarcheoloog voor onder andere pilot Injectietechniek bij schadeherstel;
  • Zes publieksvriendelijke archeologische bureauonderzoeken voor zes kernen in het bevingsgebied;
  • Alle aanvragen voor de subsidieregeling Erfgoedpanden in een gebiedsaanpak zijn beschikt.
  • Op basis van een haalbaarheidsonderzoek groen licht gegeven door de stuurgroep Erfgoedprogramma voor verdere uitwerking Circulair Depot.
  • De SOK-regeling is in juli 2025 gesloten vanwege (te groot) succes. De tweede helft van 2025 is gewerkt aan het afhandelen van de al gedane aanvragen en aan het verbeteren/vereenvoudigen van de regeling.

• Uitvoeren van de actiepunten voortkomend uit de Tussenevaluatie Opgave ERL ligt overwegend op schema, onder andere:

1.  Zie tekst bij Mooi Groningen

2.   In 2025 is de verbinding tussen ERL en onder andere de volgende opgaven gelegd en/of nader ingevuld: Economische Agenda, Maatregel 29, Omgevingsvisie, Provinciale Omgevingsverordening, Ruimtelijke arrangementen, vrijetijdseconomie, grondzaken, bodemdaling c.q. veenoxidatie, Masterplan Regiocentra, Prolander, Data en het provinciaal programma NPG.

3.  Zie tekst uitrol Erfgoedprogramma

4.  De middelen voor Nij Begun zijn eind 2024 beschikt. Op dit moment is geen lobby aan de orde voor aanvullende middelen. Dit kan in de nabije toekomst wel weer gaan spelen als de versterkingsoperatie vertraagd, aangezien het Erfgoedprogramma daaraan gekoppeld is.

5.  In 2024 is onderzocht wat de ondersteuningsbehoeften zijn van de gemeenten binnen de beleidsterreinen Erfgoed, Ruimtelijke kwaliteit en Landschap. De actiepunten die voortkomen uit de aanbevelingen zijn vastgesteld in het Bestuurlijk Overleg ERL en vervolgens begin 2025 ambtelijk besproken met de gemeenten. Dit heeft onder andere geleid tot de voorbereidingen voor het instellen van een 'pool' met ontwerpers die ingezet kunnen worden bij gemeenten en deels bij de provincie. Ook hebben we twee traineeplekken gecreëerd vanaf 1 september 2025. De trainees zijn geworven en starten in Oldambt en Westerkwartier. Daarnaast is een aanvraag ingediend bij het landelijke programma Erfgoed en Overheid voor een decentralisatie-uitkering aan de Regioarcheoloog.

• Wij werken aan het beleidsprogramma Ruimtelijke kwaliteit en Landschap en de uitvoeringsagenda Mooi Groningen. (Naar verwachting worden beide stukken in 2026 opgeleverd.) Dit punt raakt ook de uitkomst van het onderzoek naar de ondersteuningsbehoefte van gemeenten op het vlak van ERL. Zie hiervoor punt 5.

• In 2025 is de tweede fase van de Boerderijenvisie gestart. Hiervoor is een projectleider aangesteld. Aan alle gemeenten uit de provincie is gevraagd of er behoefte is aan een boerderijenvisie. Twee gemeenten buiten het bevingsgebied hebben gezegd mee te willen doen in de ontwikkeling van boerderijenvisies in aanvulling op de gemeenten binnen dit gebied. Voor deze twee gemeenten is de inventarisatie afgerond.

• De inzet van de regioarcheoloog is in 2025 voortgezet vanuit het Erfgoedprogramma. Er is een uitvraag gedaan bij de gemeenten voor de behoefte aan extra ondersteuning voor archeologische taken die niet gerelateerd zijn aan versterking en schadeherstel. Hierop gaven zes gemeenten aan mee te willen doen. Deze gemeenten zijn opgenomen in de aanvraag voor een decentralisatie-uitkering voor de regioarcheoloog.

• Op 1 januari 2025 is de vervolgopdracht ingegaan (vanuit een Europese aanbesteding) voor de actualisatie van de Erfgoedmonitor.

• Op 11 februari 2025 hebben wij het Programma en Uitvoeringsprogramma Leefbaarheid 2025-2027 vastgesteld en naar uw Staten gestuurd. Op 23 april 2025 hebben uw Staten bij de behandeling van het Programma en Uitvoeringsprogramma 2025-2027 ingestemd met de 5e begrotingswijziging voor Leefbaarheid.
• Op 20 maart 2025 vond het drukbezochte provinciale wooncongres Groningen in ons provinciehuis plaats. Op 22 mei 2025 werd de monitor Brede Welvaart Groningen 2024 gepresenteerd tijdens het symposium Brede Welvaart.
• De subsidieregeling Flexpool versnelling voorfase woningbouw 2025-2026 is opengesteld en in 2025 zijn door alle tien gemeenten in totaal 17 aanvragen ingediend. Hiervan zijn 14 toegekend en waren er nog 3 in behandeling. Hiermee is een bijdrage geleverd aan het versneld realiseren van woningbouw.
• Voor de subsidieregeling Uitvoering Masterplan Regiocentra was € 19,4 miljoen beschikbaar voor de regiocentra in Groningen. Elk van de elf regiocentra heeft een subsidie van € 1.763.636,36 aangevraagd en toegekend gekregen. Met deze subsidie kunnen de elf regiocentra starten met de uitvoering van hun prioritaire projecten die bijdragen aan de brede welvaart en leefbaarheid van de kernen.

• Op 6 maart 2025 is het concept van de Economische Agenda gepubliceerd waarin € 180 miljoen cofinanciering voor vitale regiocentra is toegezegd. De visies voor de elf geselecteerde regiocentra in Groningen zijn op 26 juni 2025 gepubliceerd op een gezamenlijke manifestatie.

• Voor de uitvoering van de Regio Deal Regiocentra Groningen heeft het Rijk een subsidie van € 20 miljoen verleend. Van deze middelen hebben wij € 19,4 miljoen in december 2025 als subsidie over de betrokken gemeenten verdeeld. Het gaat hierbij om impulsmiddelen. Dat betekent dat de gemeenten kunnen starten met de uitvoering van de masterplannen voor de elf regiocentra.

• De uitvoeringsagenda RGA is besproken in het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving (BOL) van 2 juni 2025 en vervolgens geactualiseerd en besproken in het Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (BO MIRT) van 7 januari 2026. In beide overleggen zijn de stukken vastgesteld. De uitvoeringsagenda zal een adaptief document zijn dat kan worden aangevuld en geactualiseerd. Economie is hierin één van de hoofdthema's. Daarnaast is er binnen de RGA een start gemaakt met de HMDG (Herstructureringsmaatschappij Drenthe-Groningen).

• Een belangrijk onderdeel voor het invullen van de woningbouwopgave is de uitwerking van de landelijke Wet versterking regie volkshuisvesting. Door deze wet krijgen de provincies een nieuwe rol. Dit wordt meegenomen in op welke manier en waarover afspraken in de RGA gemaakt kunnen worden. In het kader van de gemeentelijke en provinciale volkshuisvestingsprogramma’s zijn we in 2025 gestart met een provincie breed woningbehoefteonderzoek. In Drenthe is een soortgelijk onderzoek in 2025 afgerond. Zodra de gecombineerde opgave in de RGA duidelijk is, zullen hierover mogelijk nadere afspraken volgen. Ook wordt dan duidelijk worden of en in welk verband er een nieuwe woondeal gesloten gaat worden.

• De regiofondsmiddelen die beschikbaar zijn voor de Samenwerkingsagenda Mobiliteit zijn weggezet binnen de vijf regionale programma’s. Er zijn in totaal twintig projecten gehonoreerd.