6. Cultuur en maatschappij

Het programma Cultuur en maatschappij heeft als doel:

Het programma bestaat uit de deelprogramma's:

1. Cultuur
2. Erfgoed en archeologie
3. Maatschappij
4. Versterking leefbaarheid

Cultuur
Dit was het eerste jaar van het Uitvoeringsprogramma Cultuur 2025-2028 ‘Cultuur is de basis!’ waarin dertien nieuwe culturele organisaties een structureel gefinancierde plek kregen op een totaal van vijftig organisaties. Tevens werd een start gemaakt met een nieuwe, meer gelaagde subsidiesystematiek waarbij naast de acht- en vierjarige subsidieperiode ook een tweejarige regeling werd geïmplementeerd. Op basis hiervan ontvingen zeventien culturele organisaties een bijdrage voor 2025-2026 (van de 39 aanvragen).
De behoefte aan projectfinanciering was groot. Dit bleek uit de enorme overvraging van zowel de projectenregeling met 39 toekenningen à € 350.000 op een totaal van 69 aanvragen à € 1.035.233 (belegd bij de Kunstraad en medegefinancierd door de gemeente Groningen) en de subsidieregeling Amateurkunst, Cultuurparticipatie en Erfgoed met 19 gehonoreerde aanvragen à € 500.000 op een totaal van 37 (bijna € 500.000 meer aangevraagd dan het beschikbare budget). Door voortzetting van de subsidieregeling Vernieuwing vaste presentatie erfgoed werden drie musea in staat gesteld een moderniseringsslag in gang te zetten. Met de uitbreiding van het project Culturele Mobiliteit worden meer leerlingen naar een groter aanbod van kunst - en erfgoedlocaties vervoerd.

We hebben in algemene zin, mede ingegeven door kostenstijgingen, gezien dat er bij culturele instellingen behoefte en noodzaak is om de kennis en competenties op bedrijfsmatig vlak te versterken. Daartoe is een start gemaakt met het programma Een vitaal Gronings cultuurveld dat ertoe moet leiden dat de basis beter op orde komt.
Aangezien binnen deze beleidsperiode ervoor is gekozen de cultuurprijzen eens per twee jaar uit te reiken vonden deze niet plaats in 2025, maar zal dit in 2026 weer worden gevierd.
Vanuit We the North werden de talentontwikkelingsnetwerken voortgezet en is een nieuw netwerk opgezet specifiek gericht op letteren.

Op woensdag 17 september heeft de tweede editie van de Cultour plaatsgevonden waarbij Statenleden zijn meegenomen de provincie in langs tal van mooie initiatieven die wij ondersteunen. Deze tweede editie van de Cultour werd goed bezocht door 22 deelnemende Statenleden en 8 collega’s en afgesloten met een voorstelling van Moord te Nienoord. In dit project, ondersteunt door de provincie, speelden circa 50 amateurs mee en participeerden ongeveer 70 mensen achter de schermen die normaliter niet of nauwelijks met cultuur in aanraking komen.

Erfgoed, Ruimtelijke Kwaliteit en Landschap
In 2025 heeft de provincie samen met partners verder gewerkt aan het versterken en toekomstbestendig maken van het Groningse erfgoed, het landschap en de ruimtelijke kwaliteit. Het Erfgoedprogramma voor het aardbevingsgebied is verlengd tot 2028 en opnieuw ingevuld voor de periode 2026-2028.
We hebben gewerkt aan projecten zoals het Erfgoedlab, een haalbaarheidsonderzoek naar een circulair depot, herbestemming van panden en archeologisch onderzoek. Ook hebben meer eigenaren van erfgoedpanden ondersteuning gekregen via subsidies en gebiedsgerichte aanpakken.
Daarnaast hebben we gemeenten extra geholpen met kennis en inzet, onder meer via ERL ‑ trainees, een ontwerppool en een regio­archeoloog. Tot slot is gewerkt aan beleidsprogramma’s en hulpmiddelen om de ruimtelijke kwaliteit en het landschap in Groningen verder te versterken.

Maatschappij en Versterking leefbaarheid
Op basis van de Leefbaarheidsvisie 2024-2035 hebben wij ons in 2025 gericht op de thema’s 'Gezond en Vitaal', 'Sociaal' en 'Woon- en leefomgeving'. Om praktische invulling te geven aan de inhoud van de leefbaarheidsvisie hebben wij een Programma en uitvoeringsprogramma Leefbaarheid 2025-2027 geschreven. Dit is gedaan in nauwe afstemming met alle gemeenten, zorg- en welzijnsorganisaties, kennis- en onderwijsinstellingen, adviesbureaus en woningcorporaties, sportinstellingen, ondernemers en inwoners. Voor input vanuit inwoners is gebruik gemaakt van de informatie die is opgehaald tijdens de inwonersavonden van de Sociale Agenda van Nij Begun.

Volkshuisvesting in Groningen
In 2025 is doorgewerkt aan de afspraken uit de Nationale Woon- en Bouwagenda. Dit in voorbereiding op het provinciaal programma volkshuisvesting, de gemeentelijke volkshuisvestingsprogramma’s en herijkte woondeals. Hierin is samengewerkt met gemeenten, woningcorporaties en marktpartijen. Deze afspraken richtten zich op een woningaanbod dat aansluit bij de Groningse context. In 2024 en 2025 hebben we door middel van ‘versnellingstafels’ gewerkt aan meer inzicht en onderling begrip voor wat er nodig is om tot versnelling van woningbouwprojecten te komen. In 2025 is een nieuwe onafhankelijk voorzitter van de versnellingstafel gestart, welke een plan van aanpak ontwikkelt waaraan in het komende jaar wordt verder gewerkt. In onze provincie heeft de woningbouwopgave een sterke relatie met bestaande woningen. Het bouwen van nieuwe woningen gaat vaak gepaard met herstructurering en verduurzaming van bestaande wijken en buurten, herstructurering is in Groningen de hefboom voor nieuwbouw. Daarnaast werkten we in het kader van de provinciale uitvoeringsagenda wonen (2022-2026) samen met gemeenten en corporaties door aan het versnellen van de woningbouw en het verbeteren van de bestaande voorraad.  Er is in 2025 een onderzoek naar de herstructureringskansen in Groningen uitgevoerd. Dit onderzoek bevat aanbevelingen voor het werken aan de herstructureringsopgave en kan als bouwsteen dienen voor het programma volkshuisvesting. Bij deze herstructureringsopgave zijn aanvullende middelen en passende regelingen van het Rijk onontbeerlijk.

Sport en bewegen
We hebben ons ingezet om een actieve en gezonde leefstijl te bevorderen, zodat bewegen integraal onderdeel is van het dagelijkse leven van onze inwoners, ongeacht leeftijd, achtergrond of fysieke capaciteiten. Daarbij is een vervolg gegeven aan het Gronings Provinciaal Beweegakkoord ‘samen werken naar een vitale provincie’. Onze rol is aanvullend op gemeenten. Samen met gemeenten, onderwijsinstellingen, organisaties uit sport, kinderopvang, zorg en welzijn en het bedrijfsleven hebben we ons ingezet voor de gestelde doelen en ambities uit van het beweegakkoord. Dit heeft in 2025 geresulteerd in zes projecten die wij hebben ondersteund met subsidie, te weten Urban Sports, Beweegmaatjes, Opleiding sportverzorger 2.0, Bekwaam kader, Meer topsporters die jongeren in beweging brengen en Buiten beweegavontuur op de BSO. Daarnaast hebben we, net als voorgaande jaren, uitvoering gegeven aan de subsidieregeling Vervoer en ondersteuning voor mensen met een beperking en sporttalenten. We hebben 58 sporters met een beperking en sporttalenten via deze regeling ondersteund. Wij ondersteunen Groninger gemeenten financieel bij het invoeren van het Volwassenenfonds. Hierdoor zijn onze inwoners (jeugd, ouderen, mensen met een beperking etc.) met een kleine portemonnee in beweging gebracht. Daarmee hebben we invulling gegeven aan onze ambities om te blijven investeren in sport en bewegen en daarmee bij te dragen aan het welzijn, de gezondheid en leefbaarheid van onze inwoners.

Regio Groningen-Assen (RGA)
In de Regio Groningen-Assen hebben we in 2025 de samenwerking in het NOVEX-gebied RGA voortgezet. Een NOVEX-gebied is een door het Rijk aangewezen gebied waarin complexe ruimtelijke opgaven samenkomen. In juni 2025 is tijdens het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving de uitvoeringsagenda NOVEX RGA vastgesteld. Dit is een vervolg op het eerder vastgestelde NOVEX-ontwikkelperspectief. In de uitvoeringsagenda NOVEX RGA zijn afspraken gemaakt op het gebied van wonen, werken en mobiliteit. De twee hoofdopgave zijn het realiseren van 36.000 woningen en het creëren van 28.000 banen in de periode tot 2040. We hebben afgesproken dat we in 2026 verder werken aan de uitvoeringsagenda en investeringsagenda.