1. Ruimte en water

Het programma Ruimte en water heeft als doel:

Het programma bestaat uit de deelprogramma's:

1. Ruimtelijke ontwikkeling
2. Waterbeheer

Ruimtelijke ontwikkeling

Omgevingsvisie
In oktober 2025 is de ontwerp-Omgevingsvisie ter inzage gelegd.

Ruimte
In 2025 is gewerkt aan het zorgvuldig ordenen van de toenemende ruimtedruk door ruimteclaims in samenhang te beschouwen, met het Groninger landschap en de kwaliteit van de leefomgeving als belangrijke uitgangspunten. In het kader van de nieuwe provinciale omgevingsvisie zijn ruimtelijke keuzes verder geconcretiseerd en is het proces gestart voor de wijziging van de provinciale verordening. Ook is gestuurd op samenhang en langetermijnperspectief door het ontwikkelen van afwegingskaders en het vergroten van inzicht in de belangrijkste ruimtelijke ontwikkelingen.
Daarnaast is een duidelijke provinciale positie ingenomen binnen drie rijksprocedures van nationaal belang: het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD), de Ontwerp ‑ Nota Ruimte en de projectprocedure voor de nieuwbouw van twee kerncentrales waarbij wij in onze zienswijze hebben aangegeven tegen de komst van kerncentrales in de Eemshaven en in de provincie Groningen te zijn.

Regie op Ruimte
De ruimtedruk en de samenloop van sectorale opgaven hebben in 2025 geleid tot verdere versterking van de provinciale regie op ruimtelijke ontwikkelingen. Daarbij is binnen de provincie en met omliggende overheden intensief afgestemd om ruimtelijke keuzes beter te verbinden en te ordenen.
Op basis van de provinciale visie op de fysieke leefomgeving zijn opgaven geprioriteerd en waar mogelijk gecombineerd. Ook zijn gezamenlijke analyses en afwegingskaders ontwikkeld om keuzes van verschillende overheden beter met elkaar in lijn te brengen.
Deze inzet heeft in 2025 bijgedragen aan meer samenhang, overzicht en sturing in de ruimtelijke ontwikkeling van Groningen, passend bij de provinciale regierol onder de Omgevingswet. Voor aanvullende informatie wordt verwezen naar de paragraaf Grote transities, Regie op ruimte.

Ruimtelijke kwaliteit

De aandacht voor de kwaliteit van het Groninger landschap heeft in 2025 geleid tot verdere versterking van de borging van ruimtelijke kwaliteit in provinciale ontwikkelingen. In lijn met de ontwerp ‑ Omgevingsvisie zijn het beleidsprogramma Ruimtelijke kwaliteit en Landschap en de Uitvoeringsagenda Mooi Groningen verder uitgewerkt. Het Provinciaal Atelier Ruimtelijke Kwaliteit en Landschap heeft ontwerpdeskundigheid ingebracht in gebiedsontwikkelingen, infrastructuur ‑ en energieprojecten, en bij de landschappelijke inpassing van agrarische ontwikkelingen en zonneparken. Ook is via subsidies en samenwerking met partners de kwaliteitsverbetering van projecten van derden gestimuleerd. Hiermee is voortgang geboekt in het structureel borgen van ruimtelijke kwaliteit, passend bij een aantrekkelijke en herkenbare leefomgeving en de bredere welvaartsdoelen voor 2050.

Wonen
In de nationale Woon- en Bouwagenda zet het Rijk in op het versnellen van de woningbouw en geeft daarin de provincies een belangrijke rol. De grootste aantallen woningen in onze provincie worden in de regio Groningen-Assen gerealiseerd, maar ook de regio's Oost-Groningen en Eemsdelta kennen een aanzienlijke woningbouwopgave. Ook in 2025 hebben we gewerkt aan het realiseren van de afspraken uit de drie woondeals in Groningen.
In de Omgevingsvisie hebben we onze ambities en opgaven voor de volkshuisvesting en wonen verankerd. Deze dienen als vertrekpunt voor het in 2027 vast te stellen programma Volkshuisvesting.
Met de verkoop van 42 kavels heeft Blauwestad met ruime cijfers haar doelstelling voor 2025 (32 kavels) gehaald. Verder zijn belangrijke stappen gezet in de afronding van Het Havenkwartier en in de ontwikkeling van de nieuwe deelgebieden Het Park en Het Wold. Deze nieuwe deelgebieden vormen een goede basis voor de verdere ontwikkeling van Blauwestad.
Voor aanvullende informatie met betrekking tot wonen wordt verwezen naar de paragraaf Grote transities, opgave Wonen en Bereikbaarheid.

Gebiedsontwikkeling Oostpolder
Samen met de gemeente Het Hogeland is gewerkt aan de afronding van de planuitwerking voor de gebiedsontwikkeling Oostpolder. Het Provinciaal Inpassingsplan (PIP) Bedrijventerrein Oostpolder is op 24 september 2025 door uw Staten vastgesteld. Voor aanvullende informatie wordt verwezen naar de paragraaf Grondbeleid.

Novex-gebied Groningen - Masterplan Zeehavens
In juni 2025 is het Ontwikkelperspectief NOVEX gebied Groningen vastgesteld door Rijk en regio. Daarbij is afgesproken dit perspectief verder uit te werken tot het gebiedsprogramma (inclusief uitvoeringsagenda en investeringsagend a) en verd ere samenwerkingsafspraken. De opzet en eerste vulling van het gebiedsprogramma worden tijdens het BO Leefomgeving 2026 geagendeerd. Daarbij wordt een sterke relatie gelegd met de agenda’s van Nij Begun in het NOVEX-gebied. Aansluitend worden genoemde documenten verder gevuld en uitgewerkt. Op basis van de gemaakte afspraken uit het ontwikkelperspectief werken Rijk en regio nu onder meer aan gebiedsgerichte uitwerkingen, zoals de benodigde afspraken rondom de ontwikkeling van de Eemshaven, Delfzijl, Kustzone en het Duurswold. Tevens wordt gewerkt aan complexe vraagstukken, zoals de kansen rondom en nadere uitwerkingen rondom de energieagenda’s en het landzijdig vervolg van de Aanlanding Wind op Zee en de bereikbaarheid van het gebied.
 

Water en klimaatadaptatie
Op het gebied van water hebben we ons in 2025 ervoor ingezet dat iedereen veilig en gezond kan leven en werken in de provincie Groningen. We werken samen met de waterschappen, het waterbedrijf Groningen, de gemeenten, het Rijk en vele andere partners. We houden als provincie toezicht op de uitvoering en voortgang van het regionale waterbeleid van de waterschappen. De onderwerpen klimaatadaptatie en water en bodem sturend zijn als belangrijke bouwstenen meegenomen in de ontwerp-Omgevingsvisie. Daarnaast zijn het waterbeleid voor de lange termijn zoals het vasthouden van zoetwater, het hebben van voldoende drinkwater en het beschikken over en beschermen van schoon water ook daarin opgenomen. Groningen met toekomst is een klimaatadaptieve provincie. 

Binnen de werkregio Ruimtelijke Adaptatie Groningen/Noord-Drenthe is door de overheden uitvoering gegeven aan een gezamenlijke agenda. De provincie coördineert en stimuleert deze samenwerking op water- en bodembeheer, klimaatadaptieve nieuwbouw, communicatie en bewustwording inwoners en bedrijven en het klimaatbestendig maken van bestaande bedrijventerreinen en bebouwd gebied. Daarnaast zijn concrete projecten uitgevoerd, mede gefinancierd met impulsgelden vanuit het Rijk.
We werken continu aan een robuust en klimaatbestendig watersysteem, dat inwoners moet beschermen tegen wateroverlast en overstromingen, droogte en hitte. De waterschappen hebben de waterkeringen versterkt en zijn gestart met de verdere ontwikkeling van waterbergingsgebieden. Daarnaast zijn concrete projecten uitgevoerd, mede gefinancierd met impulsgelden vanuit het Rijk. Wij zien erop toe dat dit goed gebeurt. In 2025 is er een start gemaakt met de uitvoering van de bovenregionale stresstest. Dit is een test om te zien wat de gevolgen zijn van een zware grote bui zoals boven Limburg, België en Duitsland viel in 2021. 

In het Deltaprogramma Waddengebied hebben we samengewerkt, met onze partners in het Waddengebied, aan de waterveiligheid op lange termijn. Bij de waterveiligheid kijken we niet alleen naar de waterkeringen, maar ook naar mogelijke maatregelen in het achterland.
We zijn verantwoordelijk voor een goede (ecologische) kwaliteit van de Groningse oppervlakte- en grondwaterlichamen, die op grond van de Kaderrichtlijn Water (KRW) zijn aangewezen. In alle overige wateren willen we een goede waterkwaliteit behalen. Vanuit monitoring zien we bedreigingen van nieuwe stoffen zoals microplastics, medicijnresten en zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) als PFAS op ons afkomen. We zijn in 2025 gestart met het opstellen van de KRW-impulsmaatregelen, waarin wordt gekeken naar hoe we een stap extra kunnen zetten naar schoon water, de verantwoording van de KRW-doelen en handelingsperspectieven. We hebben in 2025, zoals jaarlijks, de zwemwateren binnen de provincie aangewezen.  

De zoetwatervoorziening staat onder druk, met name door de klimaatverandering en een toenemende vraag. Het wordt steeds lastiger, vooral in droge tijden, om op elk moment overal voldoende zoetwater beschikbaar te hebben. In 2025 was met name het voorjaar heel droog, echter de gevolgen van de droogte bleven beheersbaar. In 2025 is het bestuurlijke proces gestart voor nieuwe landelijke afspraken voor de verdeling van het water vanuit het IJsselmeer. Met name in perioden van droogte is de aanvoer van zoetwater van groot belang. 
Om te komen tot aanwijzing van de Aanvullende Strategische Voorraden (ASV's) ten behoeve van toekomstige drinkwatervoorziening wordt de plan-m.e.r. procedure doorlopen. Van de bestaande drinkwaterwinningen is de herijking van de nieuwe gebiedsdossiers gestart. 

In 2024 is het Regionaal Waterprogramma (RWP) vastgesteld, een verplicht instrument vanuit de Omgevingswet. In 2025 is een start gemaakt met het Programma Water 2028-2033 als uitwerking van de nieuwe Omgevingsvisie. In het Programma Water beschrijven we op welke wijze we, met de betreffende stakeholders, de wateropgaven oppakken.