2. Milieu en energie

Het programma Milieu en energie heeft als doel:

Het programma bestaat uit de deelprogramma's:

1. Milieu
2. Energie en klimaat

Milieu  
In 2025 is een belangrijke slag geslagen in het uitvoering geven aan effectief milieubeleid en een goede uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving. In het kader van motie 61 hebben we een plan van aanpak opgesteld en zijn middelen gereserveerd. In 2025 is gestart met het werven van de benodigde capaciteit. Of het nu om de gezondheid van omwonenden van industrie, de water- of de luchtkwaliteit gaat: een goed milieu vraagt om een betrokken provincie. Daarom hebben we de lijn die is ingezet met de Strategische Milieu-Agenda 2021-2040 voortgezet en hebben we deze vertaald naar de nieuwe Omgevingsvisie. Inzicht in wat bedrijven uitstoten en welke effecten dit heeft is belangrijk voor onze prioritering voor bijvoorbeeld actuele vergunningen, risicogericht toezicht en handhaving. We hebben in 2025, naast het afronden van de planMER voor milieueffecten in de Omgevingsvisie, het principe milieugebruiksruimte handen en voeten gegeven, zodat er in concrete gevallen mee kan worden gewerkt.  

Daarnaast hebben we verder gewerkt aan de uitvoering van de maatregelen uit het Milieuprogramma. We hebben een start gemaakt met de ontwikkeling van geurbeleid voor de lange termijn, de evaluatie van de stiltegebieden, een plan van aanpak om de donkerste provincie van Nederland te worden en andere projecten. Ook hebben we meegedaan aan de Nacht van de Nacht, waarin we aandacht vragen voor het tegengaan van lichtvervuiling. Het onderzoek naar de verspreiding van stoffen door Nedmag B.V. is afgerond en GGD Groningen heeft een gezondheidskundige risicobeoordeling gemaakt.

Voor het onderdeel Bodem zijn verschillende projecten, gefinancierd door het Rijk, in uitvoering. Dit betreft de aanpak van spoedlocaties bodemverontreiniging, de diffuse kwaliteit van lood in de bodem, het onderzoek naar PFAS-bronnen en een onderzoek naar de nazorglocaties bodemverontreiniging in onze provincie. Deze onderzoeken lopen door in 2026.   

Wij hebben de uitvoering van het project 'Monitoring van afvalgegevens' gestart in juli 2025. Een grondige monitoring van afvalverwerking is van vitaal belang voor het identificeren van kansen en risico's in de overgang naar een economie van de toekomst, een groene circulaire economie en voor het evalueren van de effectiviteit van beleid en uitvoering. Dit project loopt door in 2026. En voor de aanpak van asbest is voor de subsidieregeling Groot Onderhoud en Restauratie Rijksmonumenten Groningen (GRRG) een aanvulling opgenomen voor de aanpak van groot onderhoud bij rijksmonumenten waarbij ook sprake is van een asbestdakbedekking (ook dit krijgt een vervolg in 2026). Het pilotproject Verduurzaming van agrarische erven in combinatie met asbest, in uitvoering met LTO Noord in de gemeente Midden-Groningen, is uitgevoerd en geëvalueerd. Wij hebben aan de hand van deze evaluatie besloten geen vervolg te geven aan de uitrol van dit project over de rest van de provincie.

We hebben de Hinderapp verder uitgebreid naar de gemeente Groningen, waarmee nu zeven van de tien gemeenten deelnemer zijn. De Hinderapp is in 2025 geëvalueerd. We hebben besloten door te gaan met de Hinderapp in de bestaande variant en Omgevingsdienst Groningen (ODG) structureel de opdracht te geven voor het onderhoud en beheer van de Hinderapp. Bij de vaststelling van de begroting is besloten de middelen voor de Hinderapp structureel te begroten.   Om de kwaliteit van de fijnstofmetingen in de provincie Groningen te verbeteren is in 2025 het meetstation Baamsum geoperationaliseerd. Het meetstation is toegevoegd aan het landelijk meetnet luchtkwaliteit van het RIVM. Daarnaast hebben we een innovatieve methode/tool ontwikkeld voor milieugebruiksruimte. We hebben een dashboard ontwikkeld om de milieugebruiksruimte visueel in beeld te kunnen brengen. Hiermee is de beschikbare milieugebruiksruimte op de vijf in de ontwerp-Omgevingsvisie beoogde XXL-bedrijventerreinen op hoofdlijnen in beeld gebracht.

Gaswinning
Na de officiële beëindiging van de gaswinning uit het Groningenveld in 2024, stond 2025 in het teken van het opstarten en de verdere uitwerking van de verschillende agenda’s onder Nij Begun. Samen met de andere Groningse overheden en drie Noord-Drentse gemeenten heeft provincie Groningen een rol gespeeld in de regionale coördinatie van agenda-overstijgende werkzaamheden rond Nij Begun.

Randvoorwaardelijk voor het toekomstperspectief is het herstel na de gaswinning. Om tot een betere schadeafhandeling en versterking te komen, is Agenda voor Herstel opgesteld en ondertekend door de betrokken regionale overheden, het ministerie van BZK en de uitvoeringsorganisaties Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) en Nationaal Coördinator Groningen (NCG). Het belangrijkste doel van deze agenda is te komen tot betere samenwerking tussen de overheden, waar mogelijk en wenselijk een één-overheidsaanpak te hanteren en inwoners merkbaar verbetering te laten ervaren. De uitwerking van de maatregelen van Nij Begun gericht op het toekomstperspectief en brede welvaart van de regio gebeurt langs de Sociale Agenda, Economische Agenda en Isolatieaanpak. Vanuit provincie Groningen hebben we in 2025 samen met het Rijk en de regio de uitgangspunten vastgesteld voor de Isolatieaanpak en is gestart met het programmabureau om uitvoering te geven aan de verduurzamingsmaatregelen. Daarnaast hebben we vanuit de provincie bijgedragen aan het vormgeven van de contouren voor de uitvoering van de Sociale en Economische Agenda.

In 2025 zijn middels het Agro- en Mkb-programma inwoners en ondernemers in onze provincie ondersteund met toekomstgerichte ontwikkeling gekoppeld aan de schade-afhandeling, versterking, en verduurzaming. Het Agroprogramma is vanuit de provincie gecontinueerd en vanuit team Gaswinning is ondersteuning geleverd aan agrariërs door consulenten. De Maatwerkregeling is doorgezet en een pilot over mestaanzuring is gefinancierd. De pilot is succesvol verlopen en wordt vervolgd in andere gebieden. Ook het Mkb-programma is in 2025 voortgezet. Middels dit programma is de ondersteuning van ondernemers door de consulenten doorgezet en via de Mkb-taskforce is een aantal complexe situaties verder gebracht. Verder is de investeringsregeling uitgewerkt en opengesteld voor het micro-mkb. Bovendien is in 2025 ingezet op communicatie en het breder bekendmaken van de mogelijkheden van het programma.

De provincie is binnen Nationaal Programma Groningen verantwoordelijk voor het thematisch programma, dat gaat over bovenlokale thema's. Vanaf 2022 hebben we samen met een groot aantal partners uit de regio verdere stappen gezet in de ontwikkeling en uitvoering van het thematisch programma. Dit heeft in 2025 geleid tot toekenning van in totaal drie provinciale projectaanvragen door het bestuur van Nationaal Programma Groningen, daarmee is het thematisch programma ook afgerond. Vanaf medio 2024 is het provinciaal programma, als vervolg op het thematisch programma, gestart. Het provinciaal programma bestaat uit vier uitvoeringsprogramma's waarin stevige investeringen worden gedaan in onder andere energie, gezondheid, landelijk gebied, arbeidsmarkt en onderwijs en de vrijetijdseconomie in Groningen. In 2025 zijn circa veertig projecten in gang gezet ter waarde van circa € 100 miljoen. (Zie voor nadere informatie paragraaf 9. Nationaal Programma Groningen).

De eerste maatregel van Nij Begun is het monitoren van de voortgang van de uitvoering van de maatregelen uit de kabinetsreactie. Dit wordt gedaan in de Staat van Groningen en Noord-Drenthe. In 2025 is de eerste Staat van Groningen en Noord-Drenthe gepresenteerd. Vanaf 2026 zal jaarlijks de voortgang van de uitvoering van de maatregelen worden gepresenteerd in de Staat van Groningen en Noord-Drenthe.

Op een passende manier zijn alle mijlpalen van Nij Begun gepresenteerd aan publiek en pers. Vanuit communicatie is gewerkt aan een nieuwe en herkenbare huisstijl en website voor de verschillende agenda’s en activiteiten voor het herstel en perspectief van Groningen en Noord-Drenthe.

Energie
In 2025 hebben we verder gewerkt aan het Uitvoeringsprogramma Energie . In afwachting van de Omgevingsvisie en het Programma Energie zijn in dit uitvoeringsprogramma zijn geen nieuwe beleidskeuzes gemaakt. Er staan enkel activiteiten en inzet in beschreven die onontkoombaar, onmisbaar, onvermijdelijk en onomstreden zijn.

In het Programma Energie voor Brede Welvaart werken we aan een betrouwbaar, betaalbaar, beschikbaar, bestendig energiesysteem voor bewoners en bedrijven. We doen dit niet zomaar: een belangrijke randvoorwaarde is dat deze ontwikkelingen van het energiesysteem meerwaarde bieden voor de provincie Groningen en haar inwoners. Lokaal eigenaarschap en draagvlak zijn sleutelwoorden. Ook willen we ons kostbare landschap zoveel mogelijk behouden en waar mogelijk versterken. In de opmaat naar dat Programma Energie hebben we in 2025 een scenariostudie laten uitvoeren om inzicht te krijgen in hoe het energiesysteem zich in de toekomst zou kunnen ontwikkelen. Deze studie is ook betrokken bij het participatietraject met belanghebbenden en gedeeld met uw Staten .

Wij hebben verder gewerkt aan de in 2021 vastgestelde ambitie van de Groningse Regionale Energiestrategie om 5,7 TWh duurzame energie op te wekken. Afgelopen zomer zijn uw Staten geïnformeerd over de stand van zaken en voortgang: RES 3.0 . In 2025 heeft de minister van Klimaat en Groene Groei (KGG) een besluit genomen over de aanlanding van 4,0 GW wind op zee richting Eemshaven, waarbij ze gekozen heeft voor het lange landtracé. Daarnaast heeft ze besloten om voor de verdere toekomst de tunnelvariant uit te laten werken. Wij blijven hameren op het belang van een constructieve samenwerking met initiatiefnemers, de regiopartijen en andere stakeholders. Deze wind op zee is nodig voor de verduurzaming van de industrie en het opstarten van de waterstofeconomie. Daarbij stellen we randvoorwaarden aan het ruimtegebruik in de Eemshaven en Oostpolder. Ook kijken we naar mogelijkheden voor hergebruik van industriële restwarmte in de gebouwde omgeving. Zo heeft Groningen er duidelijk voordeel van.

Groningen kampt met een tekort aan transportcapaciteit voor elektriciteit, net als grote delen van de rest van Nederland. Wij zien dit als een knelpunt voor veel economische en maatschappelijke ontwikkelingen in onze provincie. We hebben daarom het pMIEK 2.0 en bijbehorend uitvoeringsprogramma opgeleverd. Deze programmatische aanpak moet er uiteindelijk toe leiden dat bedrijven en bewoners ook in de toekomst van voldoende (duurzame) energie kunnen worden voorzien. Deze duurzame energie zal deels ook in waterstof kunnen worden omgezet, zodat regionale bedrijven hier gebruik van kunnen maken voor hun industriële processen. Wij faciliteren dit onder andere door het bij elkaar brengen van partijen en het starten met de ontwikkeling van diverse NPG-regelingen: in 2025 zijn de eerste projecten gehonoreerd.

Naast energieproductie en energie-infrastructuur is ook energiebesparing een belangrijk thema binnen onze provincie. In 2025 hebben we een flexteam opgericht dat gemeenten kan ondersteunen bij het zetten van volgende stappen in de warmtetransitie voor bewoners. Daarnaast hebben we ook gewerkt aan energiebesparing bij maatschappelijke instellingen en bedrijven. Deels met behulp van geld vanuit het Rijk begeleiden en ontzorgen we instellingen en bedrijven bij het zetten van (soms de eerste stappen) op het gebied van energiebesparing en daarmee ook het omlaag brengen van kosten. Hiermee leveren we een bijdrage aan de bestaanszekerheid en aanwezigheid van (maatschappelijke) voorzieningen in de provincie.