GROEN-BLAUWE DOORADERING LANDBOUW, NATUUR EN WATER Stimulering recreatieve toegang natuur en landschap : | |
|---|
- Oplossen geïnventariseerde recreatieve knelpunten samen met terrein beherende organisaties.
| - Door Staatsbosbeheer is de recreatieve toegang van drie terreinen in respectievelijk Sellingen, Glimmen en Muntendam verbeterd. Het Groninger Landschap heeft de wandelvoorzieningen bij Zevenhuizen (Bolmeer) verbeterd.
|
|---|
Reductie CO 2 en Bos en Hout | |
|---|
- Aanleg Bos en Hout door de provincie op eigen grondeigendom en/of door verwerving van gronden en aanleggen van bos (15-20 ha) en het verlenen van subsidies.
| - Er zijn diverse projecten in uitvoering en planvoorbereiding in de provincie (onder andere in Muntendam, Marum (klimaatbos) Rode Haan en Vriescheloo).
- Van 1 juli tot 1 november 2025 is de subsidieregeling voor verschillende programmalijnen (bosaanleg, lijnen in landschap, vergroenen erven, vergroening bedrijventerreinen, vergroening schoolpleinen) opengesteld. In totaal zijn er 24 aanvragen ingediend, waarvan 5 voor lijnen in het landschap, 1 voor vergroening bedrijventerreinen, 1 voor vergroening erven en 17 voor het vergroenen van schoolpleinen.
|
|---|
Versterking soortenbeleid | |
|---|
- Uitvoeren beverbeheerplan;
| - Het beverbeheerplan is uitgevoerd volgens planning. De evaluatie van het plan is nagenoeg afgerond. Daarnaast is samen met provincie Drenthe de inhuur van de beverconsulent verlengd.
|
|---|
- Beschikbaar stellen tijdelijke wolvenrasters;
| - Er zijn tijdelijke rasters in 2025 ingezet in verband met wolvenaanvallen in de omgeving van Sellingen.
|
|---|
- Implementeren ganzenakkoord;
| - We werken met het Ganzen-Afstemmingskader (GAK) aan de implementatie. Er is onder andere een ganzenconsulent aangesteld bij de Faunabeheereenheid. Evaluatie ganzenakkoord met de ondertekenaars van het convenant wordt geïnitieerd.
|
|---|
- Uitvoeren zeehondenakkoord;
| - Het in 2020 afgesloten Zeehondenakkoord heeft een looptijd tot 1 januari 2028. Wij geven samen met de andere kustprovincies en het Rijk invulling aan het akkoord. In 2025 is de tussenevaluatie afgerond en in 2026 wordt een begin gemaakt met het uitvoeren van de aanbevelingen.
|
|---|
- Bestrijden invasieve exoten;
| - We zijn in 2025 begonnen met de aanpak van de nog niet eerder bestreden exoten in de provincie, zoals de waterteunisbloem, wasbeerhond, wasbeer en rivierkreeft.
|
|---|
- Uitwerken gebiedsgerichte plannen aanpak invasieve exoten.
| - Het plan van aanpak voor exoten is vastgesteld en gedeeld met uw Staten. Dit jaar hebben we de samenwerking met gemeenten en waterschappen verbeterd, voor het eerst de waterteunisbloem bestreden en is er gestart met de aanpak van diverse soorten exoten.
|
|---|
KUSTONTWIKKELING EN WADDEN Realisatie Waddenopgave (inclusief Ecologie en Economie in balans) : Ecologie & Economie in balans in de Eemsdelta (E&E) 2020-2024 | |
|---|
- Faciliteren en stimuleren van het gesprek over 'schurende' onderwerpen en ontwikkelingen op het grensvlak van ecologie en economie in de Eemsdelta;
| - In de vergadering van de Stuurgroep E&E van 19 juni 2025 zijn afspraken gemaakt over de optimalisatie en versterking van de samenwerking en ondersteuning. In 2026 wordt hier verder invulling aan gegeven.
|
|---|
- Doorontwikkelen en versterken Ecologische Plus;
| - Rondom de Oostpolder zijn gesprekken gaande over de Ecologische Plus. Samen met de natuur- en milieuorganisaties (NMO’s) wordt gewerkt aan een vervolgstap voor de uitwerking van de Ecologische Plus Oostpolder. De uitkomsten van de Ecologische Plus Oostpolder worden benut om de Ecologische Plus bij grootschalige gebiedsontwikkelingen door te ontwikkelen en te versterken.
|
|---|
- Verkennen mogelijkheden voor afstemming of samenwerking in participatieprocessen van deelnemers.
| - Wij hebben een lijst bijgehouden van de participatietrajecten van de E&E-partners. In de stuurgroep is gebleken dat het afstemmen van participatiemomenten praktisch slecht uitvoerbaar is en dat partijen elkaar informeren en betrekken als dat nodig.
|
|---|
Programma 2.0 Eems-Dollard 2050 voor de periode 2021-2026 | |
|---|
| |
|---|
- Openstellen getijdenduiker
| - De watervergunning (in plaats van peilbesluit) is eind 2025 verkregen. De watervergunning was aangevraagd om het waterpeil in het gebied tussen de twee dijken te kunnen aanpassen. Dat was nodig om de getijdenduiker in gebruik te kunnen nemen. De opening van de duiker staat gepland in april 2026.
|
|---|
- Ontwikkelen van het binnengebied (zuidelijk deel), ingericht als natuurgebied en het exploitatiegebied voor de ondernemers in het noordelijk deel. De 'proefboerderij" in het noordelijke gebied draait voor het eerst het hele jaar waar aquacultuur, zilt tolerante teelt en circulaire landbouw plaatsvindt.
| - De inrichting van het tussengebied is vrijwel geheel afgerond in 2025. Zodra de duiker geopend kan worden zal dit gebied zich verder ontwikkelen. Exploitanten, gekoppeld aan het project Proefboerderij van Hanzehogeschool, staan klaar om aan de slag te gaan. Dit kan op het moment dat water ingelaten wordt. Het zuidelijke deel (natuurdeel) zal in het najaar zijn ingericht met water, waarbij slibinvang en natuurontwikkeling belangrijke doelen zijn.
|
|---|
- Realisatie van een werkschuur in combinatie met bezoekerscentrum/ werkruimte.
| - Dit is gekoppeld aan bovenstaande en wordt momenteel uitgewerkt. De realisatie zal in het voorjaar 2026 starten.
|
|---|
- Groote Polder - Eemszijlen:
| |
|---|
- Opstellen en vaststellen inrichtingsplan;
| - Het voorkeursbesluit voor het gebied is vastgesteld, waarbij de bewonersvisie als uitgangspunt gehanteerd wordt in combinatie met de doelen van de overheden. Op 28 oktober 2025 hebben wij het voorkeursbesluit genomen. Met de gemeente is de planfase opgestart. Deze gebiedsontwikkeling is een van de drie pijlers binnen het programma Meegroeiende kust (zie onderdeel VLOED). Met de bewoners wordt een gebiedsplan uitgewerkt in 2026.
|
|---|
- Maken van afspraken met de projectpartners (voornamelijk gemeente en waterschap) over welke maatregelen in het gebied gekoppeld worden en alvast in uitvoering gebracht kunnen worden.
| - Vanuit de provincie trekken we deze gebiedsontwikkeling en hebben de projectleiding voor de planfase, de gemeente Eemsdelta is trekker voor het omgevingsproces en het waterschap heeft inmiddels de dijkversterking opgestart. De gemeente inventariseert de verschillende deelgebieden met de omwonenden en in gezamenlijkheid wordt bepaald welke volgorde het herinrichten van het gebied verder vormgegeven wordt.
|
|---|
- Programma VLOED/Groeidelta:
| |
|---|
- Invulling geven aan de organisatie van de opschalingsstappen van de drie succesvolle maatregelen van ED2050 voor de eerste tien jaar. Dit betreft een combinatie van de volgende maatregelen:
- ophogen van circa 500 ha laag gelegen akkerbouwgronden in het klei op veengebied;
- Realiseren kleirijperijen ten behoeve van de dijkversterking van de 15 km Dollarddijk;
- Realiseren van binnendijkse slibinvang en de ontwikkeling van nieuwe leefgebieden, waarbij de Groote Polder het eerste gebied is;
- Voor de strategisch aangekochte gronden aansluitend aan de Groote Polder rondom Oosterhorn samen met de gemeente Eemsdelta bepalen welke delen een andere bestemming krijgen in de vorm van een groen/blauwe bufferzone voor het versterken van de leefbaarheid in de omliggende dorpen.
| - Vanaf 2025 is de verkenning VLOED overgegaan naar het voorbereidend programma Meegroeiende kust, als deelprogramma van Eems-Dollard 2050. De hiernaast omschreven prestatie over ‘binnendijkse slibinvang’ bij de Groote Polder is binnen het programma Meegroeiende kust aangepast. Het natuurdoel voor de gebiedsontwikkeling Eemszijlen (waar de Groote Polder onderdeel van is) is gericht op estuariene natuur, waarmee nieuwe leefgebieden ontstaan die passen bij het estuarium. Slib uit de havens wordt gebruikt voor het maken van dijkenklei en ophogen van landbouwgronden. In de voorbereiding van het programma Meegroeiende kust is gewerkt aan een samenwerkingsovereenkomst met regiopartners en het Rijk. In november 2025 is deze overeenkomst ondertekend door negen partijen. Vanuit deze overeenkomst zal de komende twaalf jaar in het teken staan van de planvoorbereidingsfase en de realisatie van de doelen.
De provincie heeft voor dit programma twee agrarische bedrijven aangekocht midden in het plangebied van de Meegroeiende kust. Totaal beslaat dit ongeveer 400 hectare. Deze grondpositie geeft mogelijkheden om eigen gronden op te hogen, in te zetten als ruilgronden en daarmee een stuk regie te behouden in deze gebiedsontwikkeling. Ook is er door uw Staten een investeringskrediet beschikbaar gesteld waardoor het programma van start kan gaan en er simultaan gewerkt kan worden aan de resterend benodigde middelen voor de volledige realisatie.
|
|---|
- Pilot ophogen landbouwgronden met slib uit de Eems-Dollard:
| |
|---|
- Weer volledig landbouwkundig gebruiken van het opgehoogde perceel.
| - De pilot heeft goede landbouwgrond opgeleverd. Voor daadwerkelijk effectieve ophoging is een opschaling noodzakelijk, dit wordt binnen het programma Meegroeiende kust nader uitgewerkt. Op 24 juni 2025 heeft een bijeenkomst plaatsgevonden met geïnteresseerde agrariërs om de resultaten van de pilot te delen. Ook is een toegankelijke brochure gemaakt over de resultaten van het project. Deze is uitgedeeld tijdens het symposium van ED2050 op 27 november 2025.
|
|---|
- Kennisontwikkeling en monitoring:
| |
|---|
- Opleveren jaarrapportage Kennisontwikkeling en monitoring;
| - De jaarrapportage is gepresenteerd tijdens het symposium van het programma Eems-Dollard 2050. In de jaarrapportage wordt ingezoomd worden op de voortgang van de ecologische doelen.
|
|---|
- Optimaliseren kennisontwikkeling.
| - In de Nederlands-Duitse werkgroep monitoring zijn voorstellen voor aanvullende metingen tot stand gekomen die deels al in gang zijn gezet. Dit levert extra kennis op om het onttrekken van slib goed in de gaten te kunnen houden.
|
|---|
- Samenwerking met Duitsland:
| |
|---|
- Organiseren Eems-Dollard symposium gericht op kennisuitwisseling tussen wetenschap, beleid en beheer;
| - Op 27 november 2025 is het symposium van het programma ED2050 georganiseerd rondom de resultaten van de evaluatie van de tweede tranche van ED2050.
|
|---|
- Uitwisselen van wederzijdse kennis en ervaring met het toepassen van slib uit de Eems-Dollard op landbouwgrond.
| - In de nieuwe ecologische strategie voor sedimentmanagement zijn verbeterde afspraken gemaakt over het uitwisselen van kennis en ervaring.
|
|---|
- Uitwerken aanpak om te komen tot een gezamenlijke ecologische sedimentmanagementstrategie.
| - Op 16 april is de gezamenlijke Nederlands-Duitse ecologische strategie voor sedimentmanagement ondertekend. Dit is een volgende stap in de samenwerking met Duitsland en vormt de herbevestiging en actualisatie van het door de toenmalig voorzitter van E&E en toenmalige minister van Umwelt, Energie, Bauen und Klimaschutz van Nedersaksen, Olaf Lies, ondertekende Leitbild uit 2019.
|
|---|
- Handhaven stevige bestuurlijke rol in Bestuurlijk Overleg Wadden (BOW); Realiseren door agenderen van onderwerpen die voor provincie Groningen en de regio van belang zijn.
| |
|---|
- Als GS medebepalend zijn in het Waddenbeleid onder andere door deel uit te maken van de waddengovernance (de bestuurlijke structuur voor het beleid en beheer van het Waddengebied/Waddenzee waarin Groningen samen met het Rijk, de provincies Noord-Holland en Fryslân, waterschappen en lagere overheden deel van uitmaken) en invloed uit te oefenen op het Uitvoeringsprogramma Wadden (UP);
| - Wij zijn vanwege onze ervaringen met kustontwikkeling in het programma Eems-Dollard door het Bestuurlijk overleg Waddengebied gevraagd om samen met provincies Fryslân en Noord-Holland de coördinatie van het Waddenbrede initiatief Routekaart Kust Plus op ons te nemen.
- Wij hebben ons in 2025 gecommitteerd aan het Beheeraanbod van de Beheerautoriteit Waddenzee en dragen mede daardoor bij aan het werelderfgoedwaardig beheer van de Waddenzee.
- Wij zijn in 2025 samen met andere overheden gestart met een werkgroep om de aanbevelingen van Unesco voor het behoud van de werelderfgoedstatus van de Waddenzee uit te werken.
|
|---|
- Uitvoering van prioritaire onderwerpen zoals benoemd in het Uitvoeringsprogramma Waddengebied 2021-2026 en de Agenda voor het Waddengebied 2050 waarop het Uitvoeringsprogramma is gebaseerd. Voor de Waddenprovincies gaat het hierbij om de volgende onderwerpen:
- Integrale aanpak kustzone opstellen;
- Mogelijkheden energietransitie Waddengebied verkennen;
- Opzetten Waddenatelier, dit ter bevordering van de ruimtelijke kwaliteit van het Waddengebied.
| - De verkenning Energietransitie Waddengebied is vrijwel afgerond. Een plan van aanpak voor de integrale aanpak kustzone is besproken in het Bestuurlijk overleg Waddengebied en krijgt een vervolg in 2026.
- Vanwege een te beperkte capaciteit hebben we nog geen invulling kunnen geven aan het opzetten van het Waddenatelier.
|
|---|
Toekomstagenda Programma Lauwersmeer/Lauwersoog | |
|---|
| - Er is een uitvoeringsprogramma (2026-2030) opgesteld voor het Lauwersmeergebied, met daarin concrete acties en resultaten voor het gebied. De stuurgroep heeft het uitvoeringsprogramma in november akkoord bevonden. Daarnaast heeft de Stuurgroep het jaarplan vastgesteld.
|
|---|
- Opleveren Werelderfgoedcentrum (WEC) Waddenzee;
| - Het Werelderfgoedcentrum is eind april 2025 geopend. Dat betekent naast een nieuw huis voor de zeehondenopvang, ook een beleef-, leer- en doe-plek voor Werelderfgoed Waddenzee.
|
|---|
- Samen met de gemeente Het Hogeland werken aan een integraal toekomstperspectief voor de haven van Lauwersoog.
| - Het gaat hier om een ontwikkelopgave uit de Toekomstagenda Lauwersmeer en het inmiddels vastgestelde jaarplan. Ambtelijk hebben er verkennende gesprekken plaatsgevonden over het laten opstellen van een masterplan.
|
|---|
TRANSITIE LANDELIJK GEBIED | |
|---|
Stikstof (diversiteit, natuurherstel en landbouwmaatregelen en stikstofreductie): | |
|---|
- Natuur en stikstof / Transitie Landelijk Gebied
| |
|---|
- Mogelijkheden zoeken voor uitvoering Groningse maatregelen uit rijksbudgetten Innovatie Landbouw en Agrarische Natuurbeheer;
| - Samen met de gebiedscollectieven en het ministerie van LVVN zijn we gekomen tot een definitieve gebiedsofferte die het ministerie vervolgens heeft goedgekeurd. Het gaat om een pilot van € 12,3 miljoen. De eerste 30% hebben wij al via een decentralisatie-uitkering ontvangen. Wij zullen dit in 2026 in een opdracht wegzetten naar de collectieven Groningen-West en -Midden.
|
|---|
| - Dit zijn rijksregelingen die worden afgewikkeld door RVO.
- In 2025 zijn negen aanvragen voor de Lbv-regeling in behandeling genomen. Wanneer ondernemers akkoord gaan met voorwaarden moeten wij als bevoegd gezag de vergunning aanpassen. Twee van deze aanvragen waren eind 2025 zo ver gevorderd dat er een aanvraag lag voor aanpassing van de vergunning.
- Hierdoor daalt op termijn de stikstofbelasting op het N2000-gebied Liefstinghsbroek.
|
|---|
- Samen met regionale partijen zoeken naar koppelkansen met andere opgaven in het gebied;
| - In alle deelgebieden zijn initiatieven en koppelkansen zoveel mogelijk gefaciliteerd. In Gorecht zijn vijf initiatieven (gebiedsofferte, veenweidestrategie, landschapswerkplaats) samengevoegd tot één project. Ook in de Veenkoloniën zijn gesprekken gevoerd met de Agenda voor de Veenkoloniën dat geresulteerd heeft in een uitwerkingsplan. We zijn gestart met doelsturing via pilots.
|
|---|
- Uitvoeren natuurherstelmaatregelen in het kader van Programma Natuur;
| - Diverse herstelprojecten van het landelijke Programma Natuur zijn in uitvoering of al afgerond. In 2026 zal een nieuwe subsidieopstelling gaan plaatsvinden en wordt een vervolg gegeven aan programma Natuur. Verschillende voorbereidende natuuronderzoeken zijn gestart om invulling te gaan geven aan het vervolg van Programma Natuur.
|
|---|
- In noordelijk verband werken aan een verbetering van het subsidietraject waarbij op vrijwillige basis in de praktijk ervaringen opgedaan wordt met kleine stikstof reducerende maatregelen. (Dit heeft de potentie om de stikstofuitstoot met grote stappen te verlagen. De ervaringen uit 2024 worden hierin meegenomen.)
| - Gelet op de RENDAC/Amercentrale-uitspraak van de Raad van State is het niet mogelijk gebleken de subsidieregeling in 2025 open te stellen.
|
|---|
- Uitwerken maatregelpakketten Lieftinghsbroek, Agrarisch Natuur en Landschapsbeheer (ANLb), Afwaardering Gronden, Monovergisting en Laaghangend Fruit 2.0.
| - Het maatregelpakket Liefstinghsbroek is uitgewerkt en de financiering is rond. De voorbereidingen voor de procedures met betrekking tot de verplaatsing van een melkveebedrijf en de realisatie van 50 ha nieuwe natuur zijn gestart.
- Uw Staten zijn in een tweetal brieven geïnformeerd over de aanpak en uitvoering van initiatieven volgend uit de gebiedsprocessen. Daar waar wij kansen zien en/of wij via het maatregelenpakket geld hebben, nemen we de uitvoering ter hand, passend binnen de opgave van Toekomst Landelijk Gebied. Over het algemeen is het ontbreken aan rijkskaders en -programma's een gemis voor de grotere maatregelen in de provincie. Door waar mogelijk te starten met pilots en projecten ontwikkelen we samen met gebiedspartners een lerende aanpak van waaruit we kunnen opschalen. Voorbeelden hiervan zijn de gebiedsoffertes, de meetpilot en Triple P+. Met het project Triple P+ pakt Groningen drie grote opgaven in één samenhangende aanpak aan: het fors verminderen van emissies (ammoniak en methaan), het produceren van groen gas als duurzame energiebron en het terugwinnen van nutriënten in de vorm van RENURE -meststoffen ter vervanging van kunstmest. In Triple P+ werken wetenschap, boeren, adviseurs en overheid samen aan één doel.
- Samen met de agrarische collectieven stellen we in de gebiedsoffertes beheerpakketten op die ook naast het reguliere Agrarisch Natuur en Landschapsbeheer (ANLb) door boeren langjarig kunnen worden beheerd.
|
|---|
- Koppelingen maken met het Nationaal Programma Groningen, onderdeel Uitvoeringsprogramma 2024-2026 voor die doelen die complementair zijn aan de doelen in het Gebiedsplan.
| - De koppeling met het Nationaal Programma Groningen (NPG) is gemaakt. Dit heeft onder andere in Gorecht geleid tot een win-winsituatie. Via NPG-landschapsmiddelen wordt een integraal project gestart. Daarnaast loopt in Gorecht een programma vanuit de veenstrategie dat bijdraagt aan de doelen van het gebiedsplan. In 2025 zijn de gebiedsoffertes opgesteld die vanuit NPG een aanvulling vormen op het gebiedsplan. Wij zijn ook in gesprek met de programmaleiding van Nij Begun, onderdeel landbouw/landelijk gebied.
|
|---|
