In de nationale Woon- en Bouwagenda zet het Rijk in op het versnellen van de woningbouw en geeft daarin de provincies een belangrijke rol. De grootste aantallen woningen in onze provincie worden in de regio Groningen-Assen gerealiseerd, maar ook de regio's Oost-Groningen en Eemsdelta kennen een aanzienlijke woningbouwopgave. Ook in 2025 hebben we gewerkt aan het realiseren van de afspraken uit de drie woondeals in Groningen.
Omgevingsvisie
De ontwerp-Omgevingsvisie is in oktober 2025 ter inzage gelegd.
In de Omgevingsvisie hebben we onze ambities en opgaven voor de volkshuisvesting- en wonenopgave verankerd. Deze dienen als vertrekpunt voor het in 2027 vast te stellen Programma Volkshuisvesting.
Programma Volkshuisvesting en woningbehoefteonderzoek
Met de Wet versterking regie wordt het voor provincies, gemeenten en Rijk verplicht om onder de Omgevingswet een volkshuisvestingsprogramma te maken.
In 2025 hebben we met alle gemeenten afgesproken in nauwe samenwerking de gemeentelijke en provinciale volkshuisvestingsprogramma’s uit te werken. Er zijn daarom afspraken gemaakt over een gezamenlijke inhoudsopgave en planning en is er inmiddels gestart met de uitvoering. Er is gekozen om begin 2027 de gemeentelijke en provinciale volkshuisvestingsprogramma’s door de colleges vast te laten stellen.
Één van de eerste en belangrijke stappen is het laten uitvoeren van een provincie breed woningbehoefteonderzoek, dat als ruggengraat dient van de volkshuisvestelijke programma’s. Samen met alle gemeenten en woningcorporaties in de provincie Groningen hebben we dit onderzoek in 2025 opgestart.
Hieraan voorafgaand hebben we provinciale prognoses opgesteld welke als onderlegger dienen voor dit onderzoek.
Woningen voor aandachtsgroepen en ouderen en woonzorgvisies
De afgelopen periode hebben gemeenten, zorg- en welzijnsorganisatie, corporaties en provincie onder de noemer: ‘koploperstraject Een thuis voor iedereen: aandachtsgroepen en ouderen’ samengewerkt om de aandachtsgroepen en ouderen in Groningen in beeld te krijgen. Dit dient als belangrijke bouwsteen voor de gemeentelijke woonzorgvisies, voor de vertaling naar de woonbehoefte voor deze groep, de regionale verdeling ('fair share'-afspraken) en de integratie in het gemeentelijk volkshuisvestingprogramma.
Versnelling van de woningbouw
In 2024 en 2025 hebben we door middel van ‘versnellingstafels’ gewerkt aan meer inzicht en onderling begrip voor wat er nodig is om tot versnelling van woningbouwprojecten te komen.
Onder leiding van een nieuwe onafhankelijke voorzitter werken we aan daadwerkelijke doorbraken van projecten in iedere gemeente. Hiervoor richten we een tactische overlegtafel in waarin de voortgang hiervan gemonitord wordt. Deelnemers aan deze tafel zijn gemeenten, corporaties en vertegenwoordigers van marktpartijen. Hierover wordt aan het bestuurlijk overleg wonen/volkshuisvesting gerapporteerd.
Randvoorwaarden voor woningbouw in Groningen
Vanaf het begin van het afsluiten van de regionale woondeals zijn er belangrijke randvoorwaarden voor de woningbouw in Groningen geïdentificeerd.
Tot nu toe is nog niet aan die randvoorwaarden voldaan. Echter zonder goede invulling van die randvoorwaarden kunnen de afspraken uit de woondeal niet (volledig) nagekomen worden.
In 2025 is, als onderdeel van een landelijk onderzoek, een provinciale rapportage randvoorwaarden gepubliceerd en is er een plan van aanpak ‘doorbraakkracht Groningen’ opgesteld.
Dit plan van aanpak doorbraakkracht beschrijft een integrale aanpak en samenwerking tussen Rijk, provincie en gemeenten voor de drie belangrijkste voorwaarden in Groningen, dit zijn: de herstructureringsopgave, de ambtelijke capaciteit, en de publieke tekorten op de woningbouw.
Woningbouwmonitor
In de woondeals is afgesproken de voortgang van de woningbouwafspraken uit de woondeals te monitoren. Dit gebeurt landelijk via de Landelijke Monitor Voortgang Woningbouw , maar ook regionaal. De gemeenten en de provincie hebben afgesproken tweemaal per jaar gezamenlijk de woningbouwafspraken te monitoren aan de woondealtafel volgens de landelijke harmonisatieafspraken tussen IPO, VNG en BZK. Ten opzichte van de voorgaande jaren en analyse in het voorjaar 2025 zien we dat de data steeds rijker en betrouwbaarder wordt.
Deltaplan voor Noordelijk Nederland
Voor de woon- en leefkwaliteit in onze provincie is bereikbaarheid via goed openbaar vervoer essentieel. Het Deltaplan voor Noordelijk Nederland, met als doel het versterken van de brede welvaart in de regio, verbindt deze onderwerpen met elkaar. Via het Deltaplan werken Rijk en regio aan de realisatie van de Lelylijn, de Nedersaksenlijn en een verbetering van Bestaand Spoor. In de Voorjaarsnota 2025 van het Rijk heeft het kabinet eenzijdig besloten om de benodigde middelen beschikbaar te stellen voor de volgende stap richting realisatie van de Nedersaksenlijn. Deze middelen zijn vrijgemaakt uit het budget dat eerder gereserveerd was voor de Lelylijn. Op basis van dit besluit is in het najaar van 2025 de MIRT-verkenning Nedersaksenlijn gestart. Parallel aan de MIRT-verkenning voeren Rijk en regio een verkenning gebiedsontwikkeling uit, om het ruimtelijk-economisch perspectief rond de Nedersaksenlijn uit te werken. Samen leveren de verkenningen de komende jaren beslisinformatie voor keuzes over de aanleg van de Nedersaksenlijn. Voor de Lelylijn hebben Rijk en regio in 2025 samen het Masterplan Lelylijn ontwikkeld. Het Masterplan wordt begin 2026 gepresenteerd en bevat ook een plan voor de financiering van de Lelylijn. We blijven er bij het Rijk op aandringen om zo snel mogelijk de MIRT-verkenning Lelylijn te starten. Ten aanzien van Bestaand Spoor is in de Voorjaarsnota 2025 door het Rijk besloten om middelen beschikbaar te stellen voor de maatregelen rond Meppel. Er wordt onderzocht wat nodig is voor infrastructurele verbeteringen en meer treinen op het traject en willen hier in 2026 afspraken over maken met het Rijk. Ook zijn er stappen gezet naar zero-emissie regionaal treinvervoer per december 2035. Dat vereist tijdige besluitvorming over het systeem en de financiering.